Boschlogie De Speurtocht

Datum / Tijd	Onderwerp	Inleider	Locatie
za 02 dec 09:00-11:30	Speurtocht/puzzeltocht; foto's groep1, groep 2 en docenten; uitreiking getuigschriften; afsluiting	Nort Lammers	Vertrek Kringhuis, aankomst Stadsarchief

Reeds voor 9 uur kwamen er bijna-Boschlogen af op de koffie aan de Visstraat. Het was droog en zacht weer voor de tijd van het jaar en dat schijnt niet altijd zo geweest te zijn bij deze gelegenheid.

Precies om 09:00 deelde Kok de Bekker een routebeschrijving met 15 vragen uit. Frans Peters had een nieuwe set van 20 foto's gemaakt waarvan de locatie moest worden opgezocht - en wel in de juiste volgorde. De plaats van foto 14, vrijwel aan het begin van de tocht, werd aanvankelijk door velen gemist. Maar door de voortreffelijke onderlinge samenwerking kon toch bijna iedereen de juiste volgorde vinden: 4-18-14-1-9-2-19-15-10-20-13-5-12-17-16-11-7-8-3-6. Niet doorvertellen aan toekomstige Boschlogie-cursisten, want deze serie wordt misschien herhaald.

Vragen en antwoorden.

Hieronder de officiëel juiste antwoorden op de 25 vragen:

Vraag 1.
Op de plek van de parkeergarage en de appartementen [aan de Smalle Haven t.o. het Kringhuis] bevond zich vroeger een fabriek.
Wat herinnert nog aan die vroegere bebouwing?
Antwoord: Gele steentjesmuur

Vraag 2.
De Visstraat en het verlengde daarvan, de Stationsweg, vormen thans een belangrijke toegang tot de stad. In vroeger tijden was deze straat niet zo breed.
Welke straat in deze buurt vormde destijds de toegang tot de stad?
Antwoord: Sint Jansstraat (Sint Janspoort)

Vraag 3.
De Dienst Bouwhistorie en Archeologie heeft tijdens de restauratie van het hoekpand [Eerste Korenstraatje - Kruisstraat] iets ontdekt.
Wat en waar?
Antwoord: Een gedeelte van de eerste stadsmuur met schietgaten en spaarbogen.

Vraag 4.
Wat was de aanleiding van de verbouwing van het Stadhuis in 1669?
Antwoord: Er was brand geweest.

Vraag 5.
Wat zijn de namen van de eerste poort van de oudste stad, die u op uw wandeling [Minderbroedersstraat - Schapenmarkt] tegenkomt?
Antwoord: Antwerpse poort - Lieve Vrouwepoort - Jodenpoort

Aan het einde van de Schapenmarkt tweemaal linksaf komen we "Achter het Stadshuis". Halverwege dit straatje aan de rechterzijde is "het Lombardje", nu een winkelcentrum. De Lombarden, geldschieters uit Italië, hebben hier, buiten de toenmalige stad, hun bedrijf uitgeoefend. Zij waren het enige volk dat van de Paus toestemming had gekregen om tegen rente geld uit te lenen. Zij berekenden echter woekerwinsten.

Vraag 6.
6A. Waarom moesten de Lombarden buiten de stad wonen?
Antwoord: Men vertrouwde de Lombarden niet.
6B. Wie woonde er in het huis waar je op kijkt als je door 't steegje rechts van nr.20 tuurt?
Antwoord: Janus Borghs; ook wel Janus Kiep genoemd.

We gaan rechtsaf, de Verwerstraat in, naar het Noordbrabants Museum.

Vraag 7.
Wie hebben er van dit gebouw géén gebruik gemaakt? (Eén antwoord is slechts mogelijk.)
a. Bogaerden.
b. Jezuiten + Latijnse scholieren.
c. Gouverneur van Brederode en opvolgers.
d. Franse militaire gewonden.
e. Gouverneurs van Brabant.
f. Margriet van Boven met haar Noordbrabants Museum.
Antwoord: a.

Vraag 8.
Wie was de laatste bewoner? [keuze uit 3 mogelijkheden]
Antwoord: [Commissaris der Koningin] Van der Harten.

We gaan vanaf de Verwerstraat linksaf de Lange Putstraat en vervolgens nogmaals linksaf de Korte Putstraat in en komen uit bij de Hervormde Kerk aan de Gasselstraat.

Vraag 9.
9A. Waaraan dankt deze kerk haar ontstaan?
Antwoord: De katholieken kregen via bemiddeling van Napoleon de Sint Janskerk terug, maar moesten wel zorgen voor een andere kerk voor de hervormden.
9A. Welke deal heeft de Gemeente gesloten met het Kerkbestuur van de Hervormde Gemeente, bij de vernieuwing van het Amadeiroplein?
Antwoord: De gemeente mocht het kerkplein totaal opnieuw inrichten als "openbaar" plein op voorwaarde dat er permanent 2 parkeerplaatsen zijn (tegen de kerk aan) voor het bestuur c.q. helpers. En op zondagmorgen mogen kerkgangers het hele plein vol parkeren.

Vraag 10.
Waar komt de naam Gasselstraat vandaan?
Antwoord: Gasselstraat is een verbastering van Gasthuisstraat. (Het verlengde van de Gasselstraat aan de overzijde van de Hinthamerstraat heet nog steeds Gasthuisstraat.)

We volgen de Kerkstraat tot de Torenstraat en duiken een café in tegenover de Sint Janskathedraal. Onder het genot van een kopje koffie beantwoorden we vraag 11 t/m 15.

Vraag 11.
Wat is de eerste uitbreiding om de Romaanse Sint Jan geweest? (Eén antwoord mogelijk.)
a. Sint Jan wordt parochiekerk.
b. Bouw van de doopkapel (nu Mariakapel).
c. Bouw van de huidige doopkapel.
Antwoord: b.

Vraag 12.
Wie overlijdt er in 1516? (Meerdere antwoorden mogelijk.)
a. Alart Duhamel
b. Jeroen Bosch
c. Jan Heyns
Antwoord: b + c

Vraag 13.
Wat was de aanleiding van de oprichting van de Nederlandse Monumentenzorg in 1874? (Meerdere antwoorden mogelijk.)
a. Slechte staat van de Sint Jan, vooral aan de buitenzijde.
b. Artikel van Victor de Stuers in de Gids met de titel "Holland op zijn smalst".
c. Verkoop van het Oksaal.
Antwoord: b + c

Vraag 14.
Wat kun je in het algemeen zeggen van moderne architecten? (Eén antwoord mogelijk.)
a. Zij voegen iets toe aan de ontwikkeling van de bouwkunst.
b. Het is een zaak van mooi of lelijk.
c. Het is beweeglijk tegenover strak.
d. Het is kleurrijk tegen wit.
Antwoord: a

Vraag 15.
Even verderop bevindt zich het Bastion Oranje.
Waarom werd dit bastion in 1634 aangelegd? (Meerdere antwoorden mogelijk.)
a. Ter verdediging van de stad tegen de Calvinisten.
b. Ter verdediging van de stad tegen de Fransen.
c. Ter verdediging van de stad tegen de Spanjaarden.
Antwoord: b + c

We vervolgen de wandeling en lopen via de Parade naar de Choorstraat. Op nummer 16 bevindt zich Museum Slager. Dit museum werd geopend op 23 april 1976. Vroeger was dit pand van een brandverzekeringsmaatschappij.

Vraag 16.
Wie was de oprichter van deze maatschappij en welke openbare functie bekleedde hij daarvoor?
Antwoord: Jhr.Mr. Van der Does de Willebois, burgemeester.

Vraag 17.
Mgr. Prinsen was gedurende een lange periode pastoor van de Sint Jacobskerk in de Hinthamerstraat.
Hoe luidde zijn bijnaam?
Antwoord: De veldwachter van het Hinthamereind.

We vervolgen onze wandeling richting Markt. Rechts, op de Hinthamerstraat 94, is het Zwanenbroedershuis. Hier zetelt de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap. Deze broederschap is ontstaan in 1318 en is daarmede de oudste broederschap van Nederland.

Vraag 18.
Waarom was het zo belangrijk dat zoveel mogelijk mensen lid werden van de Broederschap? (Eén antwoord mogelijk.)
a. Om geld te hebben voor uitbundige maaltijden meerdere malen per jaar.
b. Om geld te hebben om dure dirigenten/componisten te kunnen aantrekken.
c. Om geld te hebben voor de armen van de stad.
Antwoord: b.

Vraag 19.
Op de voorgevels van diverse panden in de Hinthamerstraat ziet men kleine bruine naambordjes.
Terwille van wie en bij welke gelegenheid zijn die panden van deze bordjes voorzien?
Antwoord: Ter gelegenheid van de tentoonstelling over het werk van Jeroen Bosch in 1967. Om onderweg naar het museum de mensen aangenaam bezig te houden.

Lopend over de Hinhamerpromenade richting markt ligt ter linkerzijde, tegenover de Korte Waterstraat (met de Knillispoort), de Sint Annaplaats. Hier vlakbij stond vroeger de Lovense poort. Deze poort was als een van de drie eerste stadspoorten van 's-Hertogenbosch geschonken door de moederstad Leuven.

Vraag 20.
20A. Wanneer is de Lovense poort afgebroken?
Antwoord: Omstreeks 1810.
20B. Op wiens bevel?
Antwoord: Napoleon.
20C. Waarom?
Antwoord: Hij kon er met zijn leger/gevolg niet vlot doorheen.
20D. Waarop toen pas?
Antwoord: De poort was nog in gebruik als gevangenis.

We gaan schuin tegenover de Sint Annaplaats de Gasthuisstraat in. Aan het einde van dit straatje staat de vroegere toegangspoort naar het Groot Zieken Gasthuis (thans Bosch Medicentrum).

Vraag 21.
Welke functie had het luikje in de muur links van de poort (foto 11)? (Slechts één antwoord mogelijk.)
a. Uitgifte medicijnen.
b. Tegen ongewenste bezoekers.
c. Gratis medicijnverstrekking voor fondspatienten.
Antwoord: c.

We lopen over de steiger langs de Binnendieze via de beeldengroep van Dieske langs de Knillispoort in de Korte Waterstraat achterlangs C&A over het Burgemeester Loeffplein. Hier bevond zich de in de vijftiger jaren van de twintigste eeuw afgebroken Tolbrugwijk ("de Pijp"), een arme volksbuurt. Achter de Tolbrug stond vroeger de Sint Pieterskerk. Ook deze is afgebroken, maar de voormalige pastorie is bewaard gebleven. Dit pand dient nu als kantoorruimte voor F. van Lanschot Bankiers.

Vraag 22.
Dit pand heeft van circa 1860 tot 1971 dienst gedaan als pastorie. Wat was de functie van dit pand voordat het een pastorie werd?
Antwoord: Refugiehuis van de abdij van Mariënhage (uit Woensel). Woonhuis van bierbrouwer Ruijs.

We lopen verder naar de Barbaraplaats. Hier stond vroeger het Sint Geertruiklooster.

Vraag 23.
23A. Kent u één van de bewoonsters van dit klooster, die hier rond 1500 geleefd heeft?
Antwoord: Barbara van Disquis.
23B. Wat weet u van haar?
Antwoord: Zij was een bastaard dochter van keizer Maximiliaan en barones van Disquis; verwekt tijdens het 14de kapittel van de "Ridders van het Gulden Vlies".
23C. In welk pand in de binnenstad kunt u nog een portretje van haar aantreffen?
Antwoord: in het Zwanenbroedershuis.

Vanaf de Barbaraplaats gaat u naar de Pastoor de Kroonstraat. In de bocht van deze straat, bij de Pieter de Gekstraat, ziet u het Geertruisluisje, een sluis in één van de takken van de Binnendieze.

Vraag 24.
Hoe heet deze tak?
Antwoord: De Groote Stroom.

Iets verderop ligt de Citadel. Men heeft voor diverse doeleinden extra ruimte gecreëerd op het terrein van dit bastion.

Vraag 25.
Voor welke doeleinden niet?
a. Slopen van alle overtollige bouwsels.
b. Het uitgraven van de kelderverdieping.
c. De bouw van een restauratie-atelier.
d. Het overkappen van de binnenplaats.
e. Gedeeltelijke uitgraving van de wallen.
Antwoord: c.


Na de bijna drie uur durende tocht leverden de ongeveer 60 Boschlogen-in-spé hun vragenlijsten in bij de wachtende examencommissie in het Stadsarchief, om daarna van een vers bakje koffie of thee te gaan genieten.

Voorafgaand aan het inhuldigingsceremonieel werden er door Gérard van Kessel (Boschlogie III) groepsfoto's gemaakt van de aanstaande Boschlogen. Toon Verhoeven fotografeerde de aanwezige docenten.

De beoordeling.

Voor het juiste antwoord op de vragen 2, 4, 10, 13, 14, 16, 18, 21, 22 en 24 werd per vraag 5 of 10 punten toegekend. Voor de juiste volgorde van de foto's kon maximaal 20 punten worden gescoord.

Er werd een opvallende eensgezindheid geconstateerd in een aantal juiste zowel als onjuiste antwoorden.
Eén cursist, Nico van den Heuvel uit groep I, had alle vragen goed, wat hem de topscore van 120 punten bezorgde. Ook de andere 4 cursisten met een score van boven de 100 kregen een speciale vermelding en een aandenken. Uit groep I waren dat: Monique van den Heuvel (115 pt), Rob van den Bos (110 pt) en Ineke Veen-Tempelman (105 pt). De eer van groep II werd gered door Willem-Jan Dona met 110 pt.

In zijn dankwoord namens de cursisten stak Sjef Brummer de loftrompet over de organisatie en de docenten van deze cursus en prees tenslotte deze website aan. Bedankt Sjef!

---

Last update 04-07-2001 by Iek de Pagter.